Những vấn đề chung về chậm nói

Chậm nói là cách gọi thông thường của các phụ huynh khi thấy con nói ít, nói chậm hơn các bạn đồng trang lứa. Vậy chậm nói là gì? Trẻ chậm nói sẽ có biểu hiện gì?

Trẻ chậm nói đúng hơn là chậm phát triển ngôn ngữ là một tình trạng chậm chế trong việc đạt được các mốc phát triển ngôn ngữ so với tuổi. Trẻ có thể gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển lời nói, sử dụng cử chỉ…

Ví dụ, ở độ tuổi 2 tuổi trẻ cần đạt được:

Về lời nói được câu 3-4 từ; trẻ hiểu một số đại từ nhân xưng như ba mẹ - con, anh chị - em…; trẻ hiểu các hành động trong tranh như: ăn bánh, ăn cơm, uống sữa, đánh răng…;

Và nếu ở tuổi này mà trẻ chưa đạt được các mức phát triển này thì có thể được xem xét là chậm phát triển ngôn ngữ.

Chậm nói cho đến nay chưa xác định được nguyên nhân, nhưng có thể có một vài nhóm yếu tố nguy cơ như:

• Tổn thương thực thể: liên quan đến những tổn thương cơ thể trẻ như là tổn thương não bộ, tổn thương cơ quan phát âm, khả năng nghe kém...
• Do các rối loạn phát triển như rối loạn phổ tự kỷ thì chậm nói là một trong những khó khăn cốt lõi mà trẻ gặp phải
• Do thiếu hụt về môi trường tương tác và giao tiếp: như việc người lớn đáp ứng quá nhanh, quá nhiều, hoặc người lớn ít trò chuyện, để trẻ tiếp xúc với tivi điện thoại từ rất sớm.

Biểu hiện của trẻ chậm nói

Đối với những trẻ chậm nói đơn thuần sẽ có dấu hiệu như:

• Khi 12 tháng tuổi: không hoặc ít sử dụng những cử chỉ điệu bộ như gật đầu đồng ý, chỉ bằng ngón trỏ…
• Khi 18 tháng tuổi: Trẻ thích dùng cử chỉ hơn là lời nói để giao tiếp. Trẻ cũng không bắt chước âm thanh, lời nói của người khác.
• Khi 2-3 tuổi: Trẻ có thể bắt chước những âm thanh hoặc hành động nhưng không tự nói được một cách chủ động, hoặc kém khi sử dụng, hình thành cấu trúc câu mới.
• Khó khăn hoặc không thể tuân theo các chỉ dẫn đơn giản.

Đối với các trẻ chậm nói đi kèm rối loạn phát triển sẽ có thêm các biểu hiện như:

• Suy giảm kỹ năng tương tác xã hội: Gọi tên ít đáp ứng, hạn chế giao tiếp mắt…
• Hành vi rập khuôn và sở thích hạn hẹp: Nhón gót, xoay tròn, chơi xếp hàng dài…

Việc phát hiện sớm và can thiệp sớm là yếu tố vô cùng quan trọng góp phần gia tăng hiệu quả can thiệp, thúc đẩy sự phát triển ở trẻ.

Những dấu hiệu chậm nói theo từng độ tuổi

• 12 tháng: Trẻ chưa bập bẹ “ba ba”, “ma ma”
• 18 tháng: Chưa nói được từ đơn có nghĩa
• 24 tháng: Chưa nói được từ đôi (2 từ ghép)
• 24–36 tháng: Chưa nói được cụm từ hoặc câu ngắn
• 36–48 tháng: Chưa nói được câu hoàn chỉnh; Chưa biết đặt câu hỏi; Chưa thể mô tả sự việc đơn giản

Đây là những dấu hiệu quan trọng phụ huynh không nên bỏ qua.

Chậm nói ảnh hưởng như thế nào đến trẻ?

Ngôn ngữ không chỉ để nói, mà còn là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và tư duy. Vì vậy, chậm nói có thể gây ra nhiều khó khăn:

• Khó diễn đạt nhu cầu, cảm xúc của bản thân
• Hạn chế giao tiếp, tương tác xã hội
• Ảnh hưởng đến khả năng hiểu và tiếp thu kiến thức
• Dễ dẫn đến tự ti, thu mình khi lớn lên

Phụ huynh cần làm gì khi nghi ngờ trẻ chậm nói?

Bước quan trọng đầu tiên là: Đưa trẻ đi thăm khám và đánh giá chuyên sâu. Việc này giúp:

• Xác định đúng nguyên nhân (chậm nói đơn thuần hay liên quan các vấn đề phát triển khác)
• Đánh giá chính xác mức độ của trẻ
• Xây dựng lộ trình can thiệp phù hợp, cá nhân hóa

Trung tâm VH – Thấu hiểu năng lực, hỗ trợ phát triển

Chúng tôi đồng hành cùng phụ huynh trong:

• Sàng lọc – đánh giá phát triển của trẻ
• Tư vấn định hướng can thiệp phù hợp
• Can thiệp cá nhân hóa theo năng lực của từng trẻ